Wydarzenia w Krakowie wywołają falę publicystycznego wzmożenia, a słowo „nihilizm” odmienią przez wszystkie przypadki ci sami ludzie, którzy na co dzień ten nihilizm współtworzą. Zredukują go do „kryzysu psychicznego”, buntu zagubionych jednostek albo patologii mediów społecznościowych. To wygodne kłamstwo. Nihilizm nie jest bowiem anomalią w systemie – jest jego najbardziej logicznym, nieuniknionym produktem.
Jego korzenie tkwią w zdradzie założycielskiej nowożytności: w bezwzględnym wyrzuceniu na śmietnik arystotelesowskiej metafizyki bytu i zastąpieniu jej kultem bezdusznej sprawczości oraz technicznego rozumu.
Etienne Gilson (francuski filozof, historyk filozofii i jeden z najwybitniejszych przedstawicieli neotomizmu, czyli odnowionego nurtu filozofii św. Tomasza z Akwinu – przyp red.) w „Jedności doświadczenia filozoficznego” bezlitośnie obnaża tę katastrofę: kiedy myśl rezygnuje z bytu jako swojego fundamentu, uruchamia mechanizm samozagłady. Wyrwanie z korzeniami arystotelesowskiej „theoria” – bezinteresownej kontemplacji prawdy o świecie – na rzecz inżynierii, woli mocy i utylitarnego podboju sprawiło, że z rzeczywistości wyparował jakikolwiek wewnętrzny sens i cel (telos).
Kiedy byt przestaje być czymś danym i świętym, staje się wyłącznie surowcem. A jeśli świat jest tylko bezpańskim materiałem dla ludzkiej samowoli, to człowiek staje się jedynie bardziej skomplikowanym narzędziem. Stąd do nihilizmu nie ma żadnego mostu do przejścia- to ta sama przestrzeń. Rozum, który ogłosił, że prawda o istnieniu nie istnieje, prędzej czy później musi dojść do wniosku, że samo istnienie jest absurdem i pomyłką. Tragedia w Krakowie to po prostu bezlitosny, obnażony do kości finał tej logiki. Jej cichsze, pełzające wersje oglądamy codziennie w bezduszności, cynizmie i absolutnej pustce relacji.
I jak na to reagujemy? W najbardziej groteskowy sposób z możliwych.
Włączają się urzędnicy, eksperci od gaszenia pożarów benzyną i producenci papierowych procedur. „Wdrożymy programy naprawcze”, „zaostrzymy regulacje”, „zoptymalizujemy monitoring”. To czyste szaleństwo. Próbujemy leczyć śmiertelną chorobę dokładnie tym samym jadem, który ją wywołał – kolejną dawką technokratycznego bełkotu. Procedura nie ma duszy. Rozporządzenie ministra nie wypełni ontologicznej czarnej dziury. Algorytmy prewencji nie ochronią nikogo przed rozpaczą, gdy człowiek odkrywa, że jest tylko zbędnym elementem w maszynerii.
Żadne komisje nas z tego nie wyciągną. Jedynym realnym ratunkiem jest bezkompromisowy powrót do metafizyki – brutalne zatrzymanie tego obłędu i odzyskanie theoria. Musimy znów uklęknąć przed rzeczywistością, zamiast bez przerwy próbować ją tresować; uznać, że byt ma swoją nienaruszalną godność, sens i cel, który nas nieskończenie przerasta. Albo nauczymy się na nowo kontemplować świat jako dar i prawdę, albo utoniemy w procedurach opisujących nasz własny rozkład.
Arkadiusz Robaczewski, Pan od filozofii
