Przedstawiciel inteligencji przełomu XIX/XX wieku.
Hotel Europejski był w dwudziestoleciu międzywojennym najwykwintniejszym hotelem w Warszawie. Miało tam miejsce wiele ważnych wydarzeń politycznych. Był symbolem luksusu i elegancji. Ten hotel był też naznaczony artystycznie. Swoje pracownie malarskie mieli tam Adam Chmielowski (Brat Albert) i Stanisław Witkiewicz. Dzięki wsparciu finansowemu ówczesnych filantropów zamieszkał tam też schorowany Kazimierz Przerwa – Tetmajer. Poeta – symbol Młodej Polski.
Po zajęciu Warszawy do Hotelu Europejskiego wkroczyli Niemcy. W styczniu 1940 roku wydali rozkaz ewakuacji hoteli warszawskich. Jednym z wyrzuconych był Kazimierz Przerwa – Tetmajer. Po wysiedleniu z hotelu, de facto bezdomny, trafił do szpitala. Zmarł tam 18 stycznia 1940 roku. Według słów swojego sławnego kuzyna, Tadeusza Boya-Żeleńskiego
„Dla świata umarł od dawna – przeszło ćwierć wieku temu. Nieubłagana choroba dzieliła go od ludzi zasłoną prześladowczych urojeń”.
Kazimierz Przerwa Tetmajer urodził się 12 lutego 1865 roku w podhalańskim Ludźmierzu. Urodził się parę miesięcy po upadku Powstania Styczniowego. Matka, Julia z Grabowskich, była drugą żoną ojca Kazimierza. Z pierwszego małżeństwa Adolf Tetmajer, marszałek szlachty powiatu nowotarskiego, miał syna Włodzimierza. Zarówno Kazimierz jak i Włodzimierz zapisali się w historii polskiej kultury wybitnymi osiągnięciami artystycznymi, a dodatkowo obaj do dziś odgrywają swoje role przydzielone im literacko w dramacie Wyspiańskiego: Kazimierz jako Poeta, a Włodzimierz jako Gospodarz na słynnym Weselu.
Kazimierz studiował w Krakowie filozofię i prawo. Aktywnie uczestniczył w salonowym życiu bohemy młodopolskiej. Zadebiutował w 1891 roku tomem Poezje. Dał w nim wyraz czasom końca wieku, czasom, które przyniosły przekonanie o bezsensie jakiegokolwiek działania, rezygnację, uczucie rozczarowania i melancholii. Biografia Kazimierza Przerwy – Tetmajera to zapis losów pokolenia, które sensu życia szukało w alkoholu, towarzystwie kobiet oraz w kranie używek, ale także w twórczym zapisie światopoglądowego kryzysu.
W stworzonym przez siebie świecie poezji Kazimierz szukał sposobów na ukojenie bólu istnienia.
Dekadentyzm
Koniec wieku XIX
(…)Walka?… Ale czyż mrówka rzucona na szyny
może walczyć z pociągiem, nadchodzącym w pędzie,
Rezygnacja?… Czyż przez to mniej się cierpieć będzie,
gdy się z poddaniem schyli pod nóż gilotyny?(…)
Miłość do Sztuki
(…)Eviva l’arte!
Duma naszym bogiem,
Sława nam słońcem, nam, królom bez ziemi!
Możemy z głodu skonać gdzieś pod progiem,
Ale jak orły z skrzydły złamanemi —
Więc naprzód! Cóż jest prócz sławy co warte?
Eviva l’arte! (…)
Laurów za złotą nie damy koronę,
I chociaż życie nasze nic nie warte:
Eviva l’arte!
Miłość do Tatr
Tetmajer widział piękno gór jak malarz impresjonista, zamieniał w słowa piękno ulotnych chwil i zjawisk atmosferycznych. Nazwano go piewcą gór i tatrzańskiej przyrody, Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej
(…) Taki tam spokój… Na gór zbocza
światła się zlewa mgła przezrocza,
Na senną zieleń gór.
Miłość do kobiet, erotyki
Erotyków napisał wiele, uchodził za uwodziciela, plotkowano nawet, że każdy wiersz jest dla innej kochanki. Zaręczał się wielokrotnie, nie ożenił nigdy.
Mów do mnie jeszcze… – ten wiersz szczególnie zasłużył na bycie hymnem zakochanych. Tym bardziej, że miłosne wyznanie słowami Tetmajera wyśpiewali wielcy twórcy, wielcy melodycy i pieśniarze polscy: Czesław Niemen i Marek Grechuta.
Mów do mnie jeszcze… Za taka rozmową
tęskniłem lata… Każde twoje słowo
słodkie w mem sercu wywołuje dreszcze –
mów do mnie jeszcze…
…i jeszcze inny Tetmajer w wierszach o tematyce antycznej, wyraża podziw dla greckiej filozofii harmonii ducha i ciała.
W 1894 roku jako sekretarz ordynata Adama Krasińskiego (wnuka poety Zygmunta Krasińskiego) zwiedził Włochy Szwajcarię, Francję i Niemcy. Gdy powrócił do kraju przebywał głównie w Krakowie i Zakopanem. Tetmajer znał świetnie Tatry i uchodził za wytrawnego taternika. Podhale było jego pasja i tęsknotą.
W 1912 roku obchodził jubileusz 25 lecia twórczości. Poeta, nowelista, powieściopisarz, dramaturg. Swą poezją i stylem życia stał się symbolem dekadentyzmu. Należy jednak pamiętać o niszczącej sile etykietowania i o tym, że prozatorska twórczość Tetmajera podejmowała też inne tematy. Pisał powieści o tematyce historycznej, społecznej, politycznej. Był też autorem dramatów.
W czasie pierwszej wojny światowej udzielał się politycznie. Współtworzył Komitet Ochrony Podhala, był prezesem Komitetu Obrony Kresów Południowych, a w 1921 roku prezesem Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy Polskich. W 1928 roku wspólnie z Tuwimem otrzymał nagrodę miasta Warszawa. Był szanowanym i docenianym poetą.
Słowa laudacji:
„Kazimierzowi Tetmajerowi oddajemy dziś hołd za to, że wzniósł się z ułudnego świata bezsiły w boską rzeczywistość woli i walki, że wysławił w swej epopei żywioł człowieka – jako twórczą potęgę, równą siłom elementarnym i jak ona będąca siłą – sama dla siebie.”
W 1934 zostaje członkiem honorowym Polskiej Akademii Literatury. Niestety choroba psychiczna wyłącza go z aktywnego życia społecznego. Jako artysta zamilkł dużo wcześniej.
Czas-Weryfikator pozostawił polskiej literaturze twórczość Kazimierza Przerwy-Tetmajera w literacko przetworzonych na gwarę góralską gawędach Na Skalnym Podhalu oraz Legenda Tatr. Fascynacja poety Podhalem, jego mieszkańcami odważnymi i niepokornymi góralami przyćmiła inne fascynacje. Jako jeden z pierwszych zapisał piękno polskich gór słowami.
Droga po twórczości Kazimierza Przerwy-Tetmajera prowadzi nas przez piękno Tatr. Wędrówkę po jego poezji możemy wzbogacić autentyczną wędrówką po Tatrach np. Drogą Tetmajera (po słowackiej stronie Tatr Wysokich trasą między Polskim Grzebieniem, Małą Wysoką i Staroleśnym Szczytem). Nazwiskiem poety nazwano również przełęcz między Zadnim Gerlachem, a Gerlachem (2655 m) – najwyższym szczytem Tatr.
Wiersze Janosikowe Tetmajera usłyszymy w balecie Harnasie Karola Szymanowskiego. Tam brzmi z przytupem Marsz zbójnicki Tetmajera.
Hej! idem w las — piórko sie mi migoce!
Hej! idem w las — dudni ziemia, gdy krocę! (…)
Źródła:
rebus.us.edu.pl
Erotyki (Przerwa-Tetmajer) – Wikiźródła, wolna biblioteka
Przełęcz Tetmajera – Wikipedia, wolna encyklopedia
